1. Căn cứ tiêu chuẩn áp dụng
Thí nghiệm siêu âm kiểm tra không phá hủy (UT – Ultrasonic Testing) mối hàn được thực hiện theo:
- TCVN 6735:2000 – Kiểm tra không phá hủy – Kiểm tra siêu âm mối hàn.
- TCVN 8244-1:2009 – Kiểm tra không phá hủy mối hàn – Mức chấp nhận khuyết tật.
(Có thể áp dụng kết hợp tiêu chuẩn thiết kế, tiêu chuẩn kết cấu thép của dự án.)
2. Mục đích thí nghiệm
- Phát hiện khuyết tật bên trong mối hàn: nứt, rỗ khí, ngậm xỉ, thiếu ngấu
- Xác định vị trí, kích thước tương đối của khuyết tật
- Đánh giá mức độ chấp nhận theo tiêu chuẩn kỹ thuật
- Phục vụ nghiệm thu kết cấu thép, bồn bể, đường ống
3. Nguyên lý phương pháp
Đầu dò siêu âm phát sóng tần số cao truyền vào vật liệu.
Khi sóng gặp khuyết tật hoặc bề mặt phản xạ, tín hiệu dội lại được ghi nhận trên màn hình thiết bị.
Dựa vào:
- Thời gian truyền sóng
- Biên độ tín hiệu phản xạ
- Vị trí hiển thị trên màn hình
→ Xác định vị trí và mức độ khuyết tật.
4. Thiết bị – dụng cụ
- Máy siêu âm khuyết tật (UT)
- Đầu dò thẳng và đầu dò góc (45°, 60°, 70°)
- Khối chuẩn hiệu chuẩn (V1, V2 hoặc tương đương)
- Gel tiếp âm
- Thước đo, bút đánh dấu
Thiết bị phải được hiệu chuẩn định kỳ theo hệ thống quản lý chất lượng ISO/IEC 17025.
5. Điều kiện kiểm tra
- Bề mặt mối hàn sạch, không bám xỉ hàn
- Nhiệt độ môi trường phù hợp
- Đảm bảo tiếp xúc tốt giữa đầu dò và bề mặt
6. Trình tự thực hiện
6.1. Hiệu chuẩn thiết bị
- Hiệu chuẩn vận tốc truyền sóng
- Cài đặt phạm vi quét (Range)
- Hiệu chỉnh độ nhạy bằng khối chuẩn
- Thiết lập đường DAC (nếu yêu cầu)
6.2. Tiến hành kiểm tra
- Bôi gel tiếp âm lên bề mặt
- Đặt đầu dò theo hướng quy định
- Quét toàn bộ chiều dài mối hàn
- Ghi nhận tín hiệu bất thường
6.3. Xác định khuyết tật
- Đánh dấu vị trí nghi ngờ
- Xác định chiều sâu tương đối
- Đo chiều dài khuyết tật
- So sánh với mức chấp nhận theo tiêu chuẩn
7. Các dạng khuyết tật thường gặp
- Nứt (Crack)
- Rỗ khí (Porosity)
- Ngậm xỉ (Slag inclusion)
- Thiếu ngấu (Lack of fusion)
- Cháy cạnh (Undercut)
8. Nội dung báo cáo thí nghiệm
Báo cáo bao gồm:
- Thông tin công trình và cấu kiện
- Loại vật liệu và chiều dày
- Thiết bị, đầu dò sử dụng
- Sơ đồ vị trí kiểm tra
- Kết quả phát hiện khuyết tật
- Đánh giá đạt/không đạt
9. Ưu điểm của phương pháp siêu âm mối hàn
- Phát hiện khuyết tật bên trong mà không phá hủy
- Kiểm tra được chiều dày lớn
- Độ chính xác cao
- An toàn hơn so với phương pháp chụp X-quang
10. Kết luận
Thí nghiệm siêu âm mối hàn theo TCVN là phương pháp kiểm tra không phá hủy quan trọng trong kiểm soát chất lượng kết cấu thép và thiết bị áp lực. Khi được thực hiện đúng quy trình và bởi kỹ thuật viên được chứng nhận, phương pháp này đảm bảo độ tin cậy cao trong công tác nghiệm thu và vận hành công trình.
