1. Căn cứ tiêu chuẩn áp dụng
Thí nghiệm được thực hiện theo:
- TCVN 4199:2012 – Đất xây dựng – Phương pháp xác định sức kháng cắt trong phòng thí nghiệm bằng máy cắt phẳng.
2. Mục đích thí nghiệm
- Xác định lực cắt cực hạn của đất
- Xác định góc ma sát trong (φ)
- Xác định lực dính kết (c)
- Phục vụ tính toán ổn định nền móng, mái dốc, tường chắn
3. Thiết bị, dụng cụ
- Máy cắt phẳng (Direct Shear Apparatus)
- Hộp cắt mẫu đất (hình vuông hoặc tròn)
- Thiết bị gia tải thẳng đứng
- Đồng hồ đo biến dạng ngang và đứng
- Cân kỹ thuật
- Dao vòng hoặc khuôn lấy mẫu
Yêu cầu thiết bị:
- Thiết bị được hiệu chuẩn định kỳ
- Bề mặt hộp cắt phẳng, sạch
- Tốc độ cắt theo đúng quy định tiêu chuẩn
4. Chuẩn bị mẫu thử
- Mẫu đất nguyên dạng hoặc đầm chặt theo yêu cầu
- Kích thước mẫu theo hộp cắt tiêu chuẩn
- Bề mặt tiếp xúc phẳng
- Xác định độ ẩm và khối lượng thể tích của mẫu
5. Trình tự thực hiện
Bước 1: Lắp mẫu vào hộp cắt
- Đặt mẫu vào hộp cắt
- Lắp tấm phân bố tải
- Gắn đồng hồ đo biến dạng
Bước 2: Gia tải thẳng đứng
- Tác dụng tải trọng thẳng đứng theo các cấp ứng suất pháp khác nhau
- Giữ ổn định trong thời gian quy định
Thông thường thử với tối thiểu 3 cấp ứng suất pháp.
Bước 3: Tiến hành cắt
- Tác dụng lực cắt ngang với tốc độ không đổi
- Ghi nhận lực cắt và biến dạng theo thời gian
- Tiếp tục đến khi đạt lực cắt cực đại hoặc biến dạng quy định
6. Tính toán kết quả
6.1 Ứng suất cắt
τ=AP
Trong đó:
- τ – Ứng suất cắt (kPa)
- P – Lực cắt tại thời điểm phá hoại
- A – Diện tích mặt cắt
6.2 Xác định thông số c và φ
Dựa vào quan hệ:τ=c+σtanφ
Trong đó:
- c – Lực dính kết (kPa)
- φ – Góc ma sát trong (°)
- σ – Ứng suất pháp
Vẽ biểu đồ quan hệ τ – σ để xác định c và φ.
7. Báo cáo kết quả
Báo cáo thí nghiệm bao gồm:
- Thông tin công trình
- Loại đất và trạng thái mẫu
- Độ ẩm, khối lượng thể tích
- Các cấp ứng suất pháp
- Lực cắt cực đại tương ứng
- Giá trị c và φ
- Nhận xét và kết luận
8. Ứng dụng thực tế
Thí nghiệm cắt phẳng được sử dụng trong:
- Tính toán ổn định mái dốc
- Thiết kế tường chắn
- Tính toán sức chịu tải nền móng
- Đánh giá nền đất yếu

